Gereedschap en machines

Met een stansmachine snijd je met metalen stansmallen vormen, letters en fijne randen uit papier en karton. Met embossingfolders druk je er reliëf in. Je legt de mal met het papier tussen twee kunststof platen en draait dat stapeltje door de machine. De druk doet het werk.

Scrappers gebruiken het onder meer voor:

• titels en losse letters
• labels, tags en kadertjes
• bloemen en lagen voor embellishments
• randen en achtergronden met reliëf

Het voordeel is dat elke vorm strak en precies gelijk wordt, ook als je er tien nodig hebt. Er zijn handmatige machines met een slinger en elektrische machines die het papier zelf invoeren. Die laatste sparen vooral je arm.

Lees ook: Werken met een stansmachine: stansen en embossingfolders

Voor de meeste scrappers is een plotter met een snijbreedte van ongeveer 30 cm (12 inch) de beste start, omdat je daarmee een heel scrapvel aankunt. De bekende merken zijn Cricut, Silhouette en Brother. Kijk vooral naar:

• de software: probeer de gratis versie voordat je koopt
• de doorlopende kosten: abonnementen, betaalde upgrades, mesjes en matten
• wat je wilt snijden: papier lukt met elke plotter, voor stof of dik materiaal heb je een sterker model of een speciaal mesje nodig
• of je een computer wilt gebruiken: een Brother ScanNCut werkt ook zelfstandig en heeft een scanner

Kleine plotters zijn goedkoper, maar voor scrappagina's al snel te smal. Kijk ook of je alleen met losse, dure afbeeldingen kunt werken of ook met je eigen ontwerpen.

Lees ook: Een snijplotter kiezen: Cricut, Silhouette of Brother

Een stansmachine snijdt alleen de vormen van de mallen die je hebt. Een snijplotter snijdt elke vorm die je op een scherm ontwerpt of downloadt. Hij werkt met een klein mesje dat de lijnen volgt, een beetje zoals een printer, maar dan snijdend.

• Stansmachine: goedkoper om mee te beginnen, en handmatige modellen hebben geen stroom of computer nodig. Snel als je dezelfde vorm vaak wilt. Je koopt wel voor elke vorm een aparte mal, en je kunt er ook reliëf mee maken.
• Snijplotter: duurder en de software vraagt wat leertijd. Daar staat tegenover dat je eindeloos veel vormen en letters in elke maat kunt snijden. Vaak kan hij ook tekenen, rillen en printen en snijden.

Veel scrappers beginnen met één van de twee en kopen de andere later.

Lees ook: Een snijplotter kiezen: Cricut, Silhouette of Brother

Nee, om je eigen ontwerpen te snijden heb je geen abonnement nodig. De software van de bekende merken heeft een gratis versie waarmee je kunt ontwerpen, eigen lettertypes kunt gebruiken en bestanden kunt snijden.

Een abonnement geeft vooral toegang tot een grote bibliotheek met kant-en-klare afbeeldingen, projecten en lettertypes van het merk. Losse ontwerpen kun je vaak ook per stuk kopen. Bij sommige programma's betaal je eenmalig voor een uitgebreidere versie, bijvoorbeeld om svg-bestanden te kunnen openen.

De voorwaarden veranderen weleens. Kijk daarom voordat je koopt wat er op dat moment gratis is en wat niet, en of de software een internetverbinding nodig heeft.

Lees ook: Een snijplotter kiezen: Cricut, Silhouette of Brother

Meestal is er te weinig druk, en dat los je op met een extra dun laagje in de sandwich. Een vel karton, een paar vellen printpapier of een dun metalen plaatje (een shim) onder de snijplaat geeft net wat meer druk. Bouw dat voorzichtig op, want te veel druk kan je machine of platen beschadigen.

Verder helpt dit:

• draai de sandwich twee keer door, de tweede keer 180 graden gedraaid
• leg de mal op een ander stuk van je snijplaat, want diepe groeven geven minder druk
• zet de mal vast met een stukje laagplakkende tape, zodat hij niet verschuift
• duw fijne delen na met een prikpen

Goedkope mallen met een botte rand blijven soms slecht snijden. Daar helpt geen enkele truc echt.

Lees ook: Werken met een stansmachine: stansen en embossingfolders

De sandwich is het stapeltje platen, mal en papier dat je door een handmatige stansmachine draait, en de volgorde verschilt per machine. Om te snijden ziet hij er meestal zo uit, van onder naar boven:

• het platform of de basisplaat, bij sommige machines met een extra tussenlaag
• een snijplaat
• de mal met de snijrand naar boven
• je papier
• de tweede snijplaat

Voor embossen of om een mal alleen in te drukken zonder te snijden gebruik je andere platen of een rubberen mat. Op het platform of in de handleiding van je machine staat welke combinatie bij welk werk hoort. Gaat het draaien heel zwaar of hoor je gekraak, stop dan: je stapel is te dik.

Lees ook: Werken met een stansmachine: stansen en embossingfolders

Met drie dingen kom je een heel eind: een papiersnijder, een scherpe schaar en een hobbymes met snijmat en metalen liniaal.

• Papiersnijder: voor rechte randen en het matten van foto's. Neem er een van 30 cm (12 inch) of groter, zodat een heel scrapvel past.
• Schaar: een grote voor papier en een kleine met een fijne punt voor details. Knip er geen tape of stof mee.
• Hobbymes, snijmat en liniaal: voor vensters, uitsparingen en alles waar de papiersnijder niet bij kan. Een liniaal met antislip of kurk aan de onderkant schuift niet weg.

Een vouwbeen of rilstift voor nette vouwen is een goede vierde. Machines kun je later altijd nog toevoegen.

Lees ook: Snijgereedschap kiezen: papiersnijder, schaar en snijmat

Een pons die net niet meer schoon snijdt, kun je vaak opknappen door er een paar keer mee door aluminium te ponsen. Vouw aluminiumfolie een paar keer dubbel en pons er een aantal keer doorheen. Bij veel scrappers werkt het dunne metaal van een uitgeknipt frisdrankblikje beter dan folie. Knip dat wel voorzichtig, want de randen zijn scherp, en blikjes verschillen in dikte.

Pons daarna een paar keer door vetvrij papier of bakpapier. Dat laat het mechanisme weer soepel lopen.

Verwacht geen wonderen. Het helpt bij een licht botte pons, niet bij een pons die echt versleten of verbogen is.

Ja, de meeste dunne metalen stansmallen werken in vrijwel elke handmatige stansmachine, ongeacht het merk. Wat telt is de maat: de mal moet samen met de platen door de opening passen. Bij veel machines is die opening ongeveer 15 cm (6 inch) breed, A4-machines zijn breder.

Er zijn twee uitzonderingen:

• dikke mallen met een houten of schuimrubberen achterkant (steel rule dies) zijn hoger en hebben een machine en platen nodig die daarvoor geschikt zijn
• sommige kleine machines nemen alleen smalle mallen en folders

Twijfel je, kijk dan in de handleiding van je machine naar de maximale breedte en dikte.

Lees ook: Werken met een stansmachine: stansen en embossingfolders

Je legt je papier in de folder, klapt hem dicht en draait hem door je stansmachine in de sandwich die voor embossen bedoeld is. De druk perst het patroon in het papier, zodat het ene deel omhoog komt en het andere omlaag.

Zo wordt het mooier:

• gebruik glad, stevig cardstock, want dun papier scheurt sneller
• breekt je karton, maak het dan heel licht vochtig met een plantenspuit
• diepe 3D-folders hebben vaak een eigen combinatie van platen nodig, kijk in de handleiding
• breng je dun inkt aan op de binnenkant van de folder, dan krijg je meteen een gekleurd reliëf

Dit heet koud embossen, omdat er geen hittepistool en embossingpoeder aan te pas komen.

Lees ook: Warm en koud embossen: zo krijg je reliëf op je pagina

Snijplaten trekken krom en raken vol groeven omdat de mal er bij elk gebruik in drukt. Ze zijn eigenlijk verbruiksmateriaal, maar je kunt ze veel langer laten meegaan:

• wissel de plek van je mal af: hoeken, midden, randen
• draai de platen regelmatig om, zodat ze weer de andere kant op buigen
• verwissel de boven- en onderplaat af en toe
• bewaar ze plat, eventueel onder een stapel boeken

Een licht kromme plaat snijdt meestal gewoon nog. Wordt het snijden ongelijk of zitten er diepe groeven precies op de plek van je mal, dan is het tijd voor een nieuwe set.

Lees ook: Werken met een stansmachine: stansen en embossingfolders

Ja, bijna alle snijsoftware gebruikt de lettertypes die op je computer of tablet zijn geïnstalleerd. Download het lettertype, pak het zipbestand uit en installeer het. Sluit daarna de snijsoftware af en start hem opnieuw, anders verschijnt het nieuwe lettertype vaak niet in de lijst.

Let op twee dingen:

• staat het lettertype er niet tussen, zoek dan ook onder een andere naam, want soms heet het na installatie anders. Werkt een otf-bestand niet, probeer dan de ttf-versie
• gratis lettertypes zijn vaak alleen voor persoonlijk gebruik, dus lees de licentie als je iets wilt verkopen

Voor snijden werken stevige, niet te dunne letters het best.

Lees ook: Een snijplotter kiezen: Cricut, Silhouette of Brother

Kies de plakkracht van je mat op het materiaal: lichte grip voor dun papier en vellum, standaard grip voor cardstock en vinyl, sterke grip voor dik karton, vilt en schuimrubber. Te veel grip scheurt dun papier bij het lostrekken.

Zo gaat je mat langer mee:

• leg het beschermvel er na gebruik altijd weer op
• veeg pluisjes en snippers weg; bij veel merken mag je de mat voorzichtig afwassen met lauw water en milde zeep en laten drogen
• plakt hij niet meer, plak dan de randen af en spuit hem dun in met herpositioneerbare spuitlijm

Verschuift je materiaal toch, druk het dan stevig aan met een brayer (een rubberen roller), vooral bij de randen.

Begin met een proefsnede: bijna alle plotters kunnen een klein vormpje snijden, zodat je de instelling test zonder een heel vel te verspillen. Snijdt hij niet door, verhoog dan de druk of de mesdiepte. Scheurt het papier, verlaag dan de druk of de snelheid.

Lukt het daarna nog niet, kijk dan naar:

• de materiaalinstelling: kies wat het dichtst bij je papier komt
• het mesje: een bot of vuil mes trekt en scheurt, dus haal ook pluisjes uit de houder
• je mat: te weinig grip laat het papier meebewegen
• je ontwerp: heel kleine letters en dunne lijnen breken bijna altijd

Kies voor fijne details een dikkere letter, maak het ontwerp groter of snijd langzamer.

Met beide kun je veel meer snijden dan papier en cardstock. De meeste plotters snijden ook:

• vinyl, strijkfolie en stickerpapier
• vellum en dun acetaat
• dun schuimrubber (foam) en vilt, afhankelijk van het model

Voor stof, leer, dun hout of dik karton heb je een krachtigere plotter of een speciaal mesje nodig, zoals een rolmesje voor stof. In een stansmachine gaan papier, karton, vilt, kurk en dun foam goed. Voor chipboard en ander dik materiaal zijn mallen met een houten achterkant geschikter dan dunne metalen mallen.

Probeer nieuw materiaal altijd eerst op een restje en kijk in de handleiding wat jouw machine aankan.

Recht snijden lukt het best met een scherp mesje, een metalen liniaal en meerdere lichte halen in plaats van één harde. Druk je hand plat op het midden van de liniaal en houd je vingers uit de snijlijn.

• Houd het mes rechtop en laat het langs de rand van de liniaal glijden. Kantelt het, dan loopt je snede weg.
• Laat de liniaal liggen tot je zeker weet dat je erdoorheen bent.
• Rafelt of scheurt de rand, vervang dan het mesje.
• Voor nette hoeken bij een venster zet je het mes eerst precies in de hoek en snijd je vanaf daar naar buiten, zo schiet je niet door.

Werk altijd op een snijmat, dan blijft je mes scherp en je tafel heel.

Lees ook: Snijgereedschap kiezen: papiersnijder, schaar en snijmat

Een pons die klemt of het papier kapottrekt, heeft meestal te maken met het papier of de plek waar je ponst. Te dik karton laat hem vastlopen, dun printpapier scheurt juist makkelijk.

Wat helpt:

• gebruik cardstock dat bij de pons past; op de verpakking staat vaak tot welke dikte hij werkt
• pons niet te dicht bij de rand, want daar heeft het papier geen steun
• pons af en toe door vetvrij papier, dat maakt het mechanisme soepeler
• houd de pons ondersteboven, dan zie je precies waar het motief komt

Zit hij helemaal vast, druk dan rustig een paar keer op de hendel en trek het papier voorzichtig terug, zonder te wrikken.

Een oogje (eyelet) is een metalen ringetje dat een gaatje in je papier verstevigt en versiert. Je hebt een gaatjespons of -tang en een zetter nodig.

Zo doe je het:

• pons een gaatje dat net zo groot is als de schacht van het oogje
• steek het oogje er van voren doorheen
• draai je papier om en leg het met de voorkant op een stevige ondergrond
• druk of tik met de zetter op de achterkant, zodat die openbuigt en het oogje vastzit

Werk je met een zetter en hamer, leg dan een snijmat of plankje onder. Een tang die ook oogjes zet, is makkelijker en stiller en heeft verwisselbare koppen voor verschillende maten. Grotere tangen reiken verder van de rand in je vel.

Dat hangt af van hoe je je boek wilt gebruiken. De meest gebruikte systemen:

• Wire-O: een dubbele metalen ring die je dichtknijpt. Ziet er netjes uit en ligt plat open, maar pagina's toevoegen kan daarna niet meer.
• Spiraal: een kunststof of metalen spiraal die je erin draait. Ligt ook plat open.
• Ringen of discs: losse ringen of schijfjes in uitgeponste gaten. Pagina's kun je later verschuiven, toevoegen of weghalen.

Een machine waarbij je losse ponsen kunt uitzetten, is handig voor afwijkende formaten. Kies een ring die een paar millimeter groter is dan je stapel dik is, en reken extra ruimte voor foto's en versiering. Elk systeem heeft een eigen gatenpatroon, dus koop ringen die bij jouw machine passen.

Lees ook: Een scrapbook of journal zelf binden

Kijk vooral hoe het papier door de printer loopt. Printers die papier aan de achterkant invoeren en er recht doorheen laten gaan, kunnen dikker karton aan. Printers die het papier van onderen in een bocht trekken, lopen met cardstock sneller vast. Kijk in de specificaties tot welke grammage een printer werkt.

Verder:

• een printer met navulbare inkttanks is duurder in aanschaf, maar per afdruk veel goedkoper
• pigmentinkt is beter bestand tegen water en licht, handig als je over je afdrukken heen werkt
• wil je met toner-reactieve folie werken, dan heb je een laserprinter nodig

Voor foto's die lang mooi moeten blijven, kan een fotoservice een goede keus zijn.

Lees ook: Foto's afdrukken voor je scrapbook: thuis of bij een fotoservice

Voor een scherpe afdruk heb je ongeveer 300 pixels per inch nodig op het formaat waarop je afdrukt. Een foto van 10 x 15 cm vraagt dan zo'n 1200 x 1800 pixels, een pagina van 30 x 30 cm ongeveer 3600 x 3600 pixels.

Het getal 72 of 300 dpi dat in een bestand staat, zegt op zich weinig. Het is alleen een instelling voor het afdrukformaat, wat telt is het aantal pixels. Een klein plaatje wordt dus niet scherper als je het van 72 naar 300 dpi zet. Ook de hoogste jpg-kwaliteit voegt geen detail toe.

Een afbeelding van internet is meestal te klein om groot af te drukken.

Lees ook: Digitale pagina's afdrukken en een fotoboek laten maken

Dat hangt af van het merk. De meeste snijplotters werken alleen samen met een computer, tablet of telefoon waarop je ontwerpt en het snijden start. Een Brother ScanNCut kan ook zonder. Hij heeft ingebouwde ontwerpen en een eigen scherm, je laadt bestanden via een usb-stick en hij scant zelf tekeningen of gestempelde afbeeldingen om eromheen te snijden.

Werk je wel met een computer, kijk dan voor de aankoop of je besturingssysteem ondersteund wordt en of de verbinding via een kabel of bluetooth loopt. Sommige kleine modellen werken alleen draadloos. Een handmatige stansmachine heeft helemaal geen stroom of computer nodig.

Lees ook: Een snijplotter kiezen: Cricut, Silhouette of Brother

Een mesje gaat langer mee dan je denkt, zolang je vooral glad papier snijdt. Glittercardstock, karton met structuur en dik materiaal slijten het veel sneller. Je merkt dat het tijd is als randen rafelen, kleine delen scheuren of je de druk steeds hoger moet zetten.

Een paar tips:

• gebruik voor dik of ruw materiaal een apart mesje, dan blijft je papiermes scherp
• maak de mesbehuizing af en toe schoon, want vastgekoekte snippers werken net als een bot mes
• bij een hobbymes scheelt een nieuw mesje of afgebroken segment per project veel ergernis

Vervangende mesjes zijn er van het merk zelf en van andere fabrikanten. Let er wel op dat ze in jouw houder passen.

Een randpons loopt netjes door als je na elke keer ponsen het laatste motief terugschuift in de uitlijnmarkering of geleider van de pons. Zo sluit het patroon steeds precies aan.

Wil je rondom een heel vel ponsen, zoals met een kaderpons, reken dan vooraf de maat uit. Het patroon herhaalt zich op een vaste afstand, dus het vel moet een maat hebben die daarbij past, anders komt het in de hoeken niet uit. Vaak staat in de handleiding welke maten werken, meestal een even aantal centimeters of inches.

Oefen eerst op een restje, zeker bij diepe of drukke patronen.

Ja, dat heet printen en snijden (print then cut). Je printer drukt je afbeelding af met een paar markeringen eromheen. De plotter leest die markeringen met een sensor, zodat hij precies rond je ontwerp snijdt. Zo maak je zelf stickers, labels en uitgesneden foto's.

Let hierop:

• het gebied dat de plotter kan uitsnijden, is kleiner dan een heel A4-vel
• glanzend papier of laminaat kan de sensor in de war brengen, mat papier werkt het betrouwbaarst
• druk af op ware grootte, niet met de instelling aanpassen aan pagina

Een plotter met scanner kan ook een geprinte of getekende afbeelding inscannen en eromheen snijden.

Lees ook: Zelf stickers maken, met of zonder printer