Wat is scrapbooken, en welke vorm past bij jou

Een scrapbook is een boek waarin je foto's en kleine herinneringen bewaart, met een paar woorden erbij en wat versiering eromheen. Dat klinkt eenvoudig, en dat is het ook. Toch zijn er inmiddels zoveel vormen dat het lastig is om te zien wat wat is. Hier lees je wat scrapbooken is, hoe de verschillende vormen werken en welke bij jou past.

Wat scrapbooken is

Scrapbooken is het maken van een boek waarin herinneringen bij elkaar komen. Meestal staan foto's centraal, aangevuld met dingen die je bewaard hebt en een paar zinnen over wat er gebeurde. Elke pagina is een klein geheel: je kiest foto's, papier en versiering zo dat ze samen één moment vertellen.

Er zijn geen vaste regels. Het ene boek is strak en rustig, met veel wit en één grote foto. Het andere zit vol lagen papier, stempels en stickers. Allebei is het scrapbooken.

Waar het woord vandaan komt

Het Engelse scrap betekent snipper, restje of knipsel. Een scrapbook is dus letterlijk een boek met knipsels. In het Nederlands sprak men lang gewoon van een plakboek.

Zulke boeken bestaan al eeuwen. Mensen plakten er krantenknipsels, brieven, gedichten, recepten en toegangskaartjes in, vaak om informatie te bewaren. Toen foto's rond het eind van de negentiende eeuw binnen bereik van gewone gezinnen kwamen, schoven de boeken langzaam op naar persoonlijke herinneringen.

Het scrapbooken zoals we het nu kennen, met speciaal papier, stickers en albums, kwam in de jaren tachtig op in de Verenigde Staten. Daar groeide het in de jaren negentig uit tot een grote hobby. Vandaar ook de vele Engelse vaktermen. Wie nu over scrapbooken praat, bedoelt meestal dat versierde boek vol foto's, en niet een map met krantenartikelen.

Wat je erin stopt

Foto's zijn vaak de basis, maar lang niet alles hoeft een foto te zijn. Denk aan:

• kaartjes van een concert, museum of treinreis
• ansichtkaarten, wenskaarten en briefjes
• een menukaart, een stukje plattegrond of een etiket
• tekeningen van kinderen, en dingen die ze letterlijk zeiden
• een gedroogd bloemetje of blad
• je eigen tekst, de journaling: wat je bij de foto's schrijft

Daaromheen gebruik je papier en embellishments, het verzamelwoord voor alles waarmee je een pagina versiert, zoals stickers, stempels, washi tape, knopen en lint. Het papier is meestal cardstock (stevig, effen papier) en designpapier met een print.

Schrijf altijd datum, plek en namen op. Wat je nu vanzelf weet, ben je over tien jaar kwijt. Een sobere pagina met die gegevens is later meer waard dan een prachtige pagina zonder. En plak oude krantenknipsels liever niet zelf in, want krantenpapier vergeelt en wordt bros. Een kopie op zuurvrij papier doet het net zo goed.

Voor wie je het maakt

De meeste scrappers maken hun boeken voor zichzelf en hun gezin. Een jaar met de kinderen, een verbouwing, de eerste maanden met een hond. Het is een manier om je eigen verhaal vast te houden, ook voor wie het later leest.

Een scrapbook is ook een mooi cadeau, bijvoorbeeld voor een bruiloft, een afscheid of een verjaardag. Sommige mensen maken een familieboek met oude foto's van grootouders, zodat de verhalen niet verloren gaan.

En eerlijk is eerlijk: veel scrappers doen het vooral om het maken zelf. Een avond aan tafel met papier en een schaar, de herinnering die terugkomt terwijl je bezig bent. Dat plezier telt net zo zwaar als het boek dat je overhoudt.

Het verschil met een fotoalbum

In een gewoon fotoalbum steek je foto's achter elkaar, hooguit met een datum erbij. Het album bewaart beelden.

Een scrapbook vertelt het verhaal achter die beelden. Je kiest niet alle veertig foto's van een verjaardag, maar drie die het zeggen, met de uitnodiging ernaast en een paar zinnen over wie er was en wat er gebeurde. Je denkt na over hoe de pagina eruitziet. Daardoor zie je bij het terugbladeren niet alleen wat er was, maar ook hoe het voelde.

Een fotoboek dat je laat drukken zit er een beetje tussenin: wel gekozen en ingedeeld, maar zonder het tastbare van papier en bewaarde dingetjes.

Het klassieke album

Dit is waar de meeste mensen aan denken. Pagina's van 30,5 x 30,5 cm (12 x 12 inch) zijn de standaard, en voor dat formaat is het meeste papier te koop. Kleinere vierkante albums van ongeveer 20 x 20 cm (8 x 8 inch) zijn ook gangbaar, net als A4.

Je werkt per layout: het ontwerp van één pagina. Twee pagina's naast elkaar heten een spread. De pagina's gaan vaak in plastic hoezen, in een ringband of een schroefalbum. Bij een ringband zit er een flinke naad midden in je spread, bij een schroefalbum liggen de pagina's bijna tegen elkaar.

Het mini-album

Een mini-album is klein, vaak rond de 15 x 15 cm (6 x 6 inch) of nog kleiner, en gaat meestal over één onderwerp: een weekend weg, een zomer, een vriendschap. Vaak zitten er flapjes, envelopjes en kaartjes in die je kunt uittrekken.

Het voordeel is dat je het echt afkrijgt. Daarom is het een goede eerste stap, en een fijn cadeau.

Pocket scrapbooking

Hier werk je met plastic hoezen die in vakjes zijn verdeeld. In elk vakje schuif je een foto of een kaartje met tekst, vaak in maten van ongeveer 10 x 15 cm en 7,5 x 10 cm. Je hoeft weinig te knippen en te plakken, dus het gaat snel. Het bekendste systeem heet Project Life.

Deze vorm is populair bij mensen die het gewone leven willen vastleggen, per week of per maand, zonder elke pagina helemaal te ontwerpen.

Junk journal

Een junk journal maak je meestal zelf, van papier dat anders in de prullenbak zou belanden: oude enveloppen, bladzijden uit afgeschreven boeken, verpakkingen, kassabonnetjes, theezakjes. Het boek zit vol lagen, zakjes, labels en ingestoken kaartjes, vaak met een wat verweerde, vintage uitstraling.

Foto's mogen, maar hoeven niet. Een junk journal draait net zo goed om verzamelen, binden en het plezier van papier met een verleden.

Art journal

Een art journal is een soort beeldend dagboek. Je werkt met verf, gesso (een grondlaag), collage, stencils, stempels en tekst. Het gaat minder om herinneringen bewaren en meer om uiten wat je denkt of voelt. Het maken is belangrijker dan het resultaat.

Omdat er nat materiaal aan te pas komt, heb je stevig papier nodig dat niet gaat golven. Art journaling loopt vloeiend over in mixed media, waarbij je allerlei materialen door elkaar gebruikt.

Digitaal en hybride

Bij digitaal scrapbooken maak je pagina's op de computer of tablet. Papier, stickers en andere versiering zijn dan afbeeldingsbestanden die je eindeloos kunt verschuiven, knippen en vergroten. Je hebt geen rommel op tafel en geen plankruimte nodig, en je kunt pagina's later laten afdrukken of er een fotoboek van laten maken.

Hybride scrapbooken combineert beide. Je ontwerpt bijvoorbeeld een titel of een kaartje op de computer, drukt het af en plakt het op een papieren pagina.

Is scrapbooken nog populair?

Rond de eeuwwisseling was scrapbooken in de Verenigde Staten een rage, met eigen winkels, beurzen en tijdschriften. Toen foto's digitaal werden en op de telefoon bleven staan, werd het rustiger.

Verdwenen is het niet, het is van vorm veranderd. Junk journals, art journals, pocketalbums en versierde dagboeken trekken nieuwe mensen aan, en papierwaren uit onder meer Japan hebben veel liefhebbers. Veel mensen hebben duizenden foto's op hun telefoon waar ze zelden naar kijken. Een paar daarvan afdrukken en er een pagina van maken, voelt dan juist weer bijzonder.

Welke vorm past bij jou?

Er is geen beste vorm, wel een vorm die bij je leven past. Een paar richtingen:

• Weinig tijd, maar je wilt het dagelijks leven bijhouden: pocket scrapbooking.
• Je houdt van papier en puzzelt graag rustig aan een grote pagina: het klassieke album.
• Je wilt eerst iets afmaken, of je zoekt een cadeau: een mini-album.
• Je bewaart alles en houdt van een verweerde, gelaagde stijl: een junk journal.
• Je wilt vooral vrij werken met verf en beeld: een art journal.
• Weinig ruimte, of je werkt liever op een scherm: digitaal of hybride.

Je hoeft niet voor altijd te kiezen. Veel scrappers hebben een album op de plank, een mini-album voor de vakantie en een journal voor tussendoor. Begin met wat je al hebt, kies één moment en maak daar één pagina van.