Kaartjes, bonnetjes en krantenknipsels bewaren in je album

De mooiste dingen in een album zijn vaak niet de foto's, maar de papiertjes eromheen. Het kaartje van je eerste concert, de plattegrond van een stad waar je verdwaalde, het bonnetje van een lunch die je nooit vergeet. Ze maken een pagina echt. Alleen zijn ze nooit gemaakt om lang mee te gaan, en dat merk je na een paar jaar. Met een paar gewoontes houd je ze leesbaar en bescherm je ook de rest van je pagina.

Wat is ephemera?

Ephemera (in het Nederlands ook efemera) zijn alle papiertjes en kleine dingen die voor kort gebruik bedoeld waren: entreekaartjes, treinkaartjes, kassabonnen, ansichtkaarten, folders, menukaarten, brieven, geboortekaartjes, etiketten en krantenknipsels. Scrappers verzamelen ze al zo lang als er scrapbooks bestaan. In de negentiende eeuw plakten mensen hele boeken vol met knipsels, visitekaartjes en reclameplaatjes, en in archieven zijn zulke knipsels soms het enige exemplaar dat van een krantenbericht over is.

Juist omdat ephemera wegwerpspullen zijn, is het materiaal vaak van matige kwaliteit. Goedkoop papier, inkt die niet lichtbestendig is, of een speciaal soort papier dat vanzelf vervaagt. Dat vraagt een andere aanpak dan je foto's.

Waarom bonnetjes vervagen

De meeste kassabonnen, parkeerkaartjes en sommige treinkaartjes worden gedrukt op thermisch papier. Er zit geen inkt op: het papier heeft een laagje dat zwart wordt door warmte. Datzelfde laagje reageert later nog op warmte, licht, wrijving en sommige stoffen. Daarom zie je bonnetjes na een paar jaar vervagen, of juist helemaal grijs of zwart worden.

Wat helpt om ze zo lang mogelijk leesbaar te houden:

• Scan of fotografeer het bonnetje zo snel mogelijk, liefst op de dag zelf. Dan heb je de tekst in elk geval veilig.
• Plak een afdruk van die scan in je album, en bewaar het origineel in een hoesje of envelopje ernaast of erachter.
• Houd thermisch papier uit de zon en uit de buurt van warmte, zoals een lamp of verwarming.
• Leg het niet in een hoes van pvc. Weekmakers uit pvc kunnen de tekst laten verdwijnen. Kies hoezen van polypropyleen of polyester.
• Raak de bedrukte kant zo min mogelijk aan, zeker met handcrème op je handen.
• Gebruik geen natte lijm op de voorkant en schrijf er niet op met een pen die drukt of warm wordt.

Een bonnetje dat al bijna weg is, kun je soms nog lezen door het te scannen en het contrast op te schroeven. Doe dat meteen; het wordt niet meer beter.

Krantenpapier en zuur

Krantenpapier is gemaakt van goedkope houtpulp met veel lignine. Dat is de stof die papier zuur maakt en laat vergelen. Een knipsel wordt na een paar jaar geel en bros, en het zuur kan overgaan op wat ernaast ligt: je zuurvrije cardstock, het journaling op de pagina of een foto die ertegenaan zit. Bruine vlekken op de pagina naast een oud knipsel zie je in veel oude albums.

Je hebt twee keuzes, en vaak doe je ze allebei:

• Kopiëren. Maak een kopie of print van het knipsel op zuurvrij papier en plak die in je album. Het ziet er net zo uit, je kunt het formaat aanpassen en het blijft wit. Het origineel bewaar je los in een zuurvrij envelopje of een hoesje.
• Scheiden. Wil je het echte knipsel in je album, schuif het dan in een hoesje van polyester of polypropyleen, of leg er een vel zuurvrij papier achter zodat het je pagina niet raakt. Plak het niet direct op je pagina en gebruik geen plakband.

Er bestaat ook ontzuringsspray voor papier, die het zuur in een knipsel kan neutraliseren. Dat vertraagt het vergelen, maar het is een ingreep die je niet kunt terugdraaien en de werking verschilt per product. Test het eerst op een stukje dat je niet nodig hebt, en laat een waardevol stuk liever aan een restaurator.

Dubbelzijdige kaartjes, brieven en ansichtkaarten

Veel ephemera hebben twee kanten die het bewaren waard zijn. Een ansichtkaart met een plaatje en een groet, een kaartje met de datum achterop, een brief van twee bladzijden. Vastplakken betekent dat je één kant kwijt bent.

• Fotohoekjes houden een kaart vast zonder lijm. Je kunt hem er altijd uithalen om de achterkant te lezen.
• Een doorzichtig hoesje of zakje van polypropyleen, met de opening aan de bovenkant, laat beide kanten zien. Er bestaan zakjes in allerlei maten, ook om op een pagina te plakken.
• Een envelopje op je pagina is ideaal voor brieven en kleine kaartjes. Schrijf op de envelop wat erin zit.
• Een flapje of scharnier, een strookje papier dat je aan de rand van het kaartje en aan de pagina plakt, laat het kaartje openslaan als een bladzijde.
• In een album met paginahoezen kun je een kaartje los in een vakje van een pocketpagina schuiven. Dan zie je beide kanten zonder dat er iets aan vastzit.

Haal waar het kan paperclips, nietjes en elastiekjes van je ephemera af. Metaal roest en elastiek wordt plakkerig, en beide laten vlekken achter.

Dikke souvenirs zoals munten en armbandjes

Een polsbandje van een festival, een munt uit het buitenland, een speldje of een schelpje: ze horen bij het verhaal, maar ze zijn lastig in een album. Hard en dik spul drukt een deuk in de pagina ernaast, schuurt tegen foto's en maakt het album bol, waardoor de rug het zwaar krijgt.

Wat goed werkt:

• Stop kleine dingen in een stevig polypropyleen zakje en plak het zakje vast, niet het voorwerp.
• Leg metaal nooit direct tegen een foto. Bedek scherpe randen met een stukje papier.
• Zet iets dikkers op de pagina ernaast op een andere plek, zodat twee dikke dingen niet op elkaar drukken. Of geef de pagina tegenover iets van dezelfde dikte, zoals een stukje foam, zodat het album vlak dichtgaat.
• Plat te maken dingen, zoals een stoffen polsbandje, kun je openknippen en plat in een hoesje leggen.
• Echt dikke dingen, zoals een steen of een kurk, horen in een doosje naast je album. Een foto van het voorwerp op de pagina vertelt het verhaal net zo goed.

Bederfelijke dingen, zoals verse bloemen of een snoepje, kun je beter niet in je album stoppen. Ze kunnen vlekken geven, pagina's aan elkaar laten plakken en insecten aantrekken. Gedroogde, geperste bloemen gaan beter, maar ook die liggen het veiligst in een eigen hoesje.

Grote kranten en posters naast je album

Een hele krant van de dag dat je kind geboren werd, een concertposter of een grote kaart van een wandelroute: dat past niet zonder meerdere keren vouwen. Elke vouw is een zwakke plek. Papier breekt op de vouw, zeker zuur krantenpapier, en de dikke stapel belast de rug van je album.

Beter is om het grote stuk plat te bewaren, in een zuurvrije map of doos in een formaat dat past, zoals A3. Zet in je album een kleine kopie, een foto of het stukje dat ertoe doet, zoals de kop of de datum, met een notitie dat het origineel in de map zit. Zo blijft je album licht en heb je het geheel toch nog.

Kleine gewoontes die helpen

• Neem op reis een envelop of zakje mee voor alle papiertjes, zodat ze niet in je tas kreukelen.
• Schrijf meteen achterop of op een plakbriefje wat iets is en wanneer het was. Over een jaar weet je het niet meer.
• Plak niets met plakband, en gebruik lijm die zuurvrij en fotoveilig is.
• Scan bijzondere stukken voor je ze verwerkt. Dan maakt een vergissing met lijm of schaar niet zoveel uit.