Zo bewaar je afgedrukte foto's voor de komende tientallen jaren

Foto's gaan thuis zelden in één klap verloren. Meestal gebeurt het langzaam, jaar na jaar, in een schoenendoos op zolder, met een elastiekje eromheen of in een bruine envelop. Met een paar goede keuzes in materiaal en plek houd je afdrukken tientallen jaren mooi. Een museumdepot heb je daarvoor niet nodig, wel een goede doos, de juiste hoezen en een rustig plekje in huis.

Waar foto's van achteruitgaan

Warmte, vocht en licht doen hun werk, maar ook het materiaal waar foto's in liggen is van belang. Gewoon karton, bruine enveloppen en krantenpapier bevatten zuren en lignine, een stof uit hout die papier op den duur geel en bros maakt. Die stoffen trekken langzaam over naar de foto's.

Plastic kan net zo schadelijk zijn. Soepele hoesjes van pvc bevatten weekmakers die na verloop van tijd vrijkomen, waardoor afdrukken kunnen verkleuren of gaan plakken. Ook lijm, plakband en zelfklevende albumpagina's geven stoffen af die foto's aantasten.

Kijk verder dan het woord zuurvrij

Op verpakkingen staan woorden als zuurvrij, fotoveilig en archiefkwaliteit. Het zijn geen beschermde termen. Zuurvrij is bovendien niet hetzelfde als ligninevrij: papier kan het ene zijn zonder het andere. Kijk dus of allebei vermeld staan.

Wil je meer zekerheid, zoek dan naar de PAT, de Photographic Activity Test. Deze internationale test (ISO 18916) onderzoekt of een materiaal chemisch reageert met foto's. Een product dat de test doorstaat, mag je als fotoveilig beschouwen. Bij papier en dozen kom je soms ook normen tegen: ISO 9706 voor duurzaam papier en ISO 16245 voor dozen en mappen voor papieren documenten. Die gaan over papier; voor foto's is de PAT de belangrijkste aanvulling.

Dozen en enveloppen die wel deugen

Een gewoon familiearchief heeft genoeg aan een paar goede basisspullen.

• Een stevige archiefdoos van zuurvrij en ligninevrij karton. Kies een dichte doos, zonder handgrepen, gaten of ventilatiesleuven, zodat stof en licht buiten blijven. Ze zijn er onder meer in A4 en A3.
• Fotodozen op afdrukformaat, bijvoorbeeld voor 10 x 15 cm, waarin je met kartonnen tabbladen of indexkaartjes kunt verdelen. Zet op elk tabblad het jaar, de maand en het onderwerp, dan vind je later alles terug.
• Enveloppen of mapjes van zuurvrij papier voor losse en waardevolle foto's.

Kies liever een kartonnen doos dan een plastic opbergbak. En zorg dat hoezen en mapjes precies in de doos passen, zodat er niets kan schuiven.

Welk plastic veilig is

Drie soorten plastic zijn geschikt om foto's lang in te bewaren: polypropyleen (PP), polyester (ook bekend als Mylar) en polyethyleen (PE). Pvc, ook wel vinyl genoemd, laat je liggen. Staat er niet op waarvan een hoes gemaakt is, neem hem dan niet.

Plastic heeft één zwak punt: bij hoge luchtvochtigheid, boven zo'n 60 procent, kunnen foto's eraan vastplakken. Staan je foto's op een plek die soms vochtig wordt, kies dan liever voor papieren enveloppen. Foto's die je zelf met een inkjetprinter hebt afgedrukt, laat je eerst een etmaal drogen voordat ze in een hoes gaan.

Over hoezen en fotomappen in albums staat meer in een apart artikel.

De beste plek in huis

Foto's houden van koel, droog, donker en vooral stabiel. Archiefinstellingen gaan uit van een luchtvochtigheid tussen ongeveer 30 en 50 procent en een temperatuur van hooguit zo'n 21 graden; koeler is beter, zolang het niet vochtig wordt. Belangrijker dan het exacte getal is dat het niet steeds op en neer gaat. Een eenvoudige hygrometer laat zien hoe vochtig het ergens is.

Waar je foto's beter niet bewaart:

• op zolder, waar het 's zomers heet en 's winters koud is
• in de kelder of kruipruimte, met kans op vocht, schimmel en lekkage
• in de garage, de schuur of een opslagbox, door de schommelingen en ongedierte
• op de vensterbank of ergens anders in de zon, waar kleuren verbleken
• boven of naast de verwarming, en liever ook niet tegen een koude buitenmuur
• in een pas geverfde kamer of een gloednieuwe kast, door de dampen van verf, lijm en bouwmaterialen

Een kast in een verwarmde woon- of slaapkamer werkt meestal het best. Zet de dozen niet op de vloer, zodat ze droog blijven als er onverhoopt water op de grond komt.

Liggend of staand

Allebei kan, zolang de foto's goed gesteund worden. Staand werkt prima in een doos die net vol genoeg is, met stevige tabbladen ertussen, zodat niets scheef zakt of krom trekt. In een halflege doos zakken foto's om en buigen ze. Leg ze dan liever plat.

Grote afdrukken, foto's op oud, bros karton en alles wat al wat kwetsbaar is, bewaar je altijd liggend. Grote en zware albums en scrapbooks liggen ook beter plat, in hun eigen doos of op een plank.

Wat je ertussen legt

Waardevolle foto's krijgen het liefst elk een eigen hoes of envelop. Bewaar je afdrukken op een stapel, leg er dan een neutraal tussenvel tussen, bijvoorbeeld zuurvrij vloeipapier. Dat voorkomt wrijving en krassen, vooral bij matte afdrukken met een gevoelig oppervlak.

Bij oude foto's let je op één extra ding. Veel zuurvrij papier is gebufferd met kalk om zuren te neutraliseren. Voor de meeste moderne afdrukken is dat prima, maar vroege foto's, oude kleurenafdrukken en blauwdrukken kunnen daar juist last van hebben. Kies voor die foto's ongebufferd papier met een neutrale zuurgraad, of een hoes van polyester of polypropyleen.

Wat er niet tussen hoort: krantenpapier, gewoon printpapier, briefjes met plakband, elastiekjes, paperclips en nietjes.

Oude losse foto's

De veiligste opslag voor oude losse foto's is een eigen hoes van polypropyleen of polyester, of een envelop van ongebufferd papier, in een dichte archiefdoos. Laat ze in de volgorde waarin je ze vond. Die lijkt misschien willekeurig, maar betekende vaak iets voor degene die ze bewaarde.

Pak oude foto's alleen op als het nodig is, met schone, droge handen en bij de randen. Vingers laten vet en zuren achter op het beeldoppervlak, dus raak de voorkant niet aan. Ondersteun de hele foto en til hem niet aan één hoek op. Een foto die opgerold of gevouwen is, druk je nooit met kracht plat.

Zitten foto's vastgeplakt in een oud album, laat ze dan voorlopig zitten. Daar gaan twee andere artikelen op deze blog over. Wil je een oude foto ophangen, lijst dan een kopie in en bewaar het origineel in de doos.

Negatieven na het scannen

Gooi negatieven niet weg, ook niet als alles gescand is. Een negatief bevat vaak meer detail dan een eerste scan vastlegt, en met een betere scanner of een nieuwe afdruk haal je er later nog meer uit.

Bewaar ze in negatiefbladen of negatiefhoezen van polypropyleen, polyethyleen of polyester, met elke strook in een eigen vakje. De oude envelop van de fotozaak is daar meestal niet voor gemaakt. Schrijf op het blad om welke film, welk jaar en welk onderwerp het gaat, en geef het hetzelfde nummer als de bijbehorende scans en afdrukken. Negatieven horen op dezelfde soort plek als foto's: koel, droog en donker.

Veilig op de achterkant schrijven

Een naam en een jaartal achterop maken een foto voor de volgende generatie veel waardevoller. Gebruik een zacht potlood, zoals een B of 2B, en druk licht. Schrijf aan de rand of in een hoek, niet midden op de achterkant, want daar drukt het snel door naar de voorkant. Leg de foto met de beeldzijde naar beneden op een schone, gladde ondergrond.

Gebruik geen balpen, vanwege de druk, en geen viltstift of permanente marker op de foto zelf. Inkt kan doorslaan of afgeven op de foto die eronder ligt. Heeft je afdruk een gladde, wat plasticachtige achterkant waar potlood niet goed op pakt, schrijf dan op de hoes, de envelop of een kaartje erbij. Wil je toch op de foto zelf schrijven, neem dan een pen die uitdrukkelijk voor foto's bedoeld is en laat de inkt goed drogen. Een permanente marker gebruik je alleen op de buitenkant van hoezen en mapjes.

Wat vaak misgaat

• Een scheur repareren met plakband of een foto lamineren. Beide verkleuren de foto en kunnen de beeldlaag beschadigen.
• Het enige origineel in een lijst in de zon hangen.
• Natte foto's op elkaar laten liggen. Leg ze zo snel mogelijk met de beeldzijde omhoog in een koele, luchtige ruimte en leg niets op het natte oppervlak.
• Alles "even" in een doos op zolder zetten, waar het daarna jaren blijft staan.

Je hoeft niet alles in één weekend te regelen. Begin met de foto's die je het dierbaarst zijn, geef ze een goede hoes en een goede doos, en zet die op een rustige plek. De rest volgt vanzelf.