Foto's matten en bijsnijden zonder spijt

Leg een foto direct op een vel designpapier en hij verdwijnt er soms half in. Leg er eerst een stukje effen papier onder dat net iets groter is, en ineens staat hij er. Dat stukje papier heet een mat. Het is een van de eerste dingen die scrappers leren, en een van de dingen die ze daarna nooit meer weglaten.

Wat is matten en waarom doe je het?

Matten betekent dat je een foto op een stuk papier plakt dat iets groter is dan de foto zelf. Rondom blijft een randje zichtbaar, zoals de passe-partout in een lijst.

Dat randje doet een paar dingen tegelijk:

• Het scheidt de foto van een drukke achtergrond, zodat het oog er niet overheen glijdt.
• Het maakt van één foto het middelpunt van de pagina.
• Het kan een kleur uit de foto herhalen en zo de foto en het papier aan elkaar koppelen.
• Het geeft een laag extra diepte, zeker als je de gematte foto op foamtape zet.

Wil je meer nadruk, dan maak je een dubbele mat: de gematte foto gaat nog eens op een groter stuk papier, vaak in een andere kleur. Drie lagen kan ook, maar bewaar dat voor je belangrijkste foto. Als iedere foto een driedubbele mat heeft, valt er niets meer op.

Hoe breed maak je de rand?

Er is geen goede of foute breedte, wel een verschil in uitstraling.

• Een smalle rand van 2 tot 3 mm is fijn en rustig. Hij scheidt de foto van de achtergrond zonder zelf op te vallen.
• Een rand van rond de 5 mm is duidelijk zichtbaar en geeft een stevig kader.
• Een brede rand van 1 cm of meer werkt zachter en ouderwetser, als een lijstje. Die geeft ook ruimte om er een datum of een woordje op te schrijven.

Het rekenwerk is simpel, maar gaat vaak mis: de rand zie je aan twee kanten. Wil je 3 mm rondom, dan is de mat 6 mm breder én 6 mm hoger dan de foto. Een foto van 10 x 15 cm krijgt dus een mat van 10,6 x 15,6 cm. Voor 5 mm rondom tel je er 1 cm bij op.

Bij een dubbele mat werkt het net zo. Maak de tweede rand meestal iets breder of juist veel smaller dan de eerste, dan ziet het eruit als een keuze. Twee randen van precies dezelfde breedte ogen al snel stijf.

Een klassiek trucje is de onderrand iets breder te maken dan de andere drie. Dan zakt de foto optisch niet weg, en heb je plek voor een kort onderschrift.

Twijfel je, leg dan de foto los op een paar stukjes papier van verschillende maat en kijk welke het beste voelt. Pas daarna ga je snijden.

Welke kleur kies je voor het matje?

De makkelijkste manier is een kleur uit de foto zelf te pakken. De blauwe jas van je kind, het groen van het bos, het rood van een parasol. Een mat in die kleur laat dat detail terugkomen en verbindt de foto met de rest van de pagina.

Daarnaast zijn er drie kleuren die bijna altijd werken:

• Wit geeft rust en frisheid. Het lijkt op de witte rand van een ouderwetse afdruk.
• Zwart of heel donker geeft het meeste contrast en laat kleuren in de foto sterker spreken.
• Kraft, dat bruine pakpapier, is warm en neutraal en past bij bijna alles.

Wil je dat de foto loskomt van de achtergrond, kies dan een mat die duidelijk anders is dan het papier eronder. Een mat in bijna dezelfde tint als de achtergrond verdwijnt en voegt weinig toe.

Een mat hoeft niet effen te zijn. Een rustig designpapier, een papieren kleedje (doily), een gescheurd stuk bruin papier of zelfs een lapje stof kan ook. Houd het dan wel bij één drukke laag. Een drukke mat onder een drukke foto op een drukke achtergrond wordt een puzzel.

Leg verschillende kleuren los onder de foto voor je kiest. Het verschil zie je pas als het ervoor ligt.

Bijsnijden: wat laat je weg en wat niet?

Bijsnijden helpt je het belangrijkste uit de foto te halen. Een stuk lege lucht, een vuilnisbak aan de rand, een vreemde voet die in beeld steekt: weg ermee, en je foto wordt sterker.

Een paar vragen om jezelf te stellen:

• Waar gaat deze foto over? Snijd zo dat dat in het midden van de aandacht staat.
• Wat leidt af? Randen met rommel, half afgesneden mensen, felle vlekken.
• Wat vertelt iets? Het behang in de woonkamer van je opa, de auto van toen, het bordje met de plaatsnaam. Juist die achtergronden zijn over twintig jaar vaak het mooiste deel. Laat ze staan.

Snijd liever te weinig dan te veel. Wat eraf is, krijg je niet meer terug.

Om te zien hoe een uitsnede werkt, knip je twee L-vormige hoeken van karton. Leg die over de foto en schuif ze tot je een uitsnede vindt die goed voelt. Teken dan met potlood heel licht langs de binnenkant, of meet het op.

Voor rechte lijnen is een papiersnijder het fijnst. Met een snijmesje en een metalen liniaal op een snijmat gaat het ook. Een schaar werkt, maar een perfect rechte rand is lastiger. Plak je foto bij voorkeur met zuurvrij dubbelzijdig plakband of fotohoekjes; meer daarover lees je in het artikel over lijm.

Originele foto's of kopieën snijden?

Hier zijn ervaren scrappers het over eens: snijd niet in een origineel dat je niet kunt vervangen.

Oude afdrukken van je ouders of grootouders, de enige foto van een huis dat er niet meer staat, een afdruk waarvan het negatief allang weg is: die laat je heel. Scan ze, of laat ze scannen, en scrap met een afdruk van de scan. Het origineel bewaar je apart en veilig.

Voor foto's die je zelf digitaal hebt, ligt het makkelijker. Je kunt ze altijd opnieuw afdrukken. Nog handiger is om al bij het afdrukken bij te snijden en de maat te kiezen die op je pagina past. Dan hoef je met de schaar niets meer te doen.

Instantfoto's, zoals polaroids, kun je beter niet doorsnijden. Zo'n foto bestaat uit meerdere lagen, met resten van de ontwikkelvloeistof in de rand. Bij een snee kunnen de lagen loslaten of kan die vloeistof uitlopen. Wil je er toch een andere vorm van, scan hem dan en werk met een afdruk.

Foto's in vormen knippen

Een foto in een rondje, een hartje of langs de omtrek van je kind geknipt: het kan een pagina speels maken. Er is een tijd geweest dat het bijna iedereen deed, en veel scrappers kijken nu met een beetje spijt naar albums vol uitgeknipte hoofdjes zonder achtergrond.

Wil je het doen, dan helpen deze regels:

• Doe het alleen met afdrukken of kopieën, nooit met originelen.
• Kies een foto waarbij de achtergrond echt niets toevoegt.
• Houd het bij één vormfoto per pagina, naast gewone rechthoekige foto's. Dan valt hij op en blijft de rest rustig.
• Een rondje of ovaal werkt bijna altijd. Ingewikkelde vormen zoals sterren vreten veel van de foto op.
• Knip je langs een figuur (dat heet ook wel silhouetknippen), laat dan een smal wit randje staan. Dat oogt netter en voorkomt dat haren en vingers half wegvallen.

Een alternatief zonder risico: knip de vorm uit het matje in plaats van uit de foto. Een rond venster in een vel papier over een rechthoekige foto geeft hetzelfde effect, en de foto blijft heel.

Begin met één foto

Pak je favoriete foto van de afgelopen maand. Snijd de afleiding weg, leg hem op drie verschillende stukjes papier en kies de kleur die het meeste uit de foto haalt. Plak hem op, met een rand van een paar millimeter. Dat ene randje doet meer dan je verwacht.