Papier oud laten lijken met thee, koffie en inkt

Nieuw papier is wit, strak en een beetje te netjes voor een junk journal. Met wat er in je keukenkastje staat, krijgt het binnen een middag de warme tint en de zachte randen van een boek dat al jaren meegaat. Je hebt geen dure producten nodig, wel een beetje geduld en een plek waar het mag kliederen.

Verven met koffie of thee

Koffie geeft een warme, bruine kleur met donkere vlekken op de plekken waar het vocht blijft staan. Zwarte thee is zachter en wat geler. Allebei werken ze het mooist op gewoon printpapier, schetspapier, oude bladzijden of kraftpapier. Dun papier kleurt snel en golft meer, dik papier heeft meer tijd nodig.

Zo pak je het aan:

1. Zet sterke koffie, zonder melk of suiker. Oude of verschaalde koffie is prima, en ook cafeïnevrije koffie geeft genoeg kleur.
2. Giet de koffie in een diepe ovenschaal of bakplaat met een randje.
3. Leg het papier erin of doop het erdoor. Een paar seconden geeft een lichte tint, een paar minuten een diepbruine.
4. Laat het uitlekken en leg het plat op een oude handdoek, of hang het met knijpers aan een lijn.

Wil je meer vlekken en minder egaliteit, gebruik dan een kwast of een spons in plaats van een bad. Strooi wat koffiekorrels over het natte papier en veeg ze na een paar minuten weg. Elk korreltje laat een donker spikkeltje achter. Bij thee kun je een nat theezakje direct over het papier wrijven of er op een paar plekken op leggen.

Buiten in de zon en de wind is een vel soms binnen een half uur droog. Laat het daarna nog even liggen: goed droog papier wordt een beetje krakerig, en dat geluid hoort bij oud papier. Zorg dat alles echt droog is voor je het opbergt of plakt, anders kan het gaan schimmelen.

Theezakjes zelf als papier

Gebruikte theezakjes zijn zelf ook bruikbaar. Laat het zakje drogen met de thee er nog in, en haal de blaadjes er pas daarna uit. Dan blijven er mooie randen en vlekken in het papiertje staan. Spoel je de thee er eerst uit, dan wordt het zakje egaal bruin en verlies je juist de tekening.

Het dunne, sterke papier kun je bestempelen, beschilderen of als laag in een collage gebruiken. Stempel er wel met watervaste inkt op als je er later nog met verf of lijm overheen gaat, anders loopt de afdruk uit.

Randen scheuren, schuren en inkten

Een egaal bruin vel ziet er nog niet oud uit. Dat doen de randen. Oud papier is gescheurd, gesleten en op de randen donkerder geworden.

• Scheuren: scheur de rand naar je toe, dan krijg je een zachte, rafelige kant met een wit randje. Ga langzaam, zodat je niet meer meeneemt dan je wilt.
• Rafelen: heb je geen speciaal distressing tool, haal dan het blad van een schaar een paar keer schuin langs de rand. Dat geeft hetzelfde pluizige effect.
• Schuren: met een nagelvijl, schuurblokje of fijn schuurpapier haal je wat kleur weg van designpapier. Doe alleen de randen, of ga lichtjes over het hele vel voor een versleten oppervlak.
• Oprollen: maak de rand iets vochtig door hem over een bordje met een laagje water te halen, rol hem dan op en weer uit. Herhaal dat tot je het mooi vindt.

Daarna komt de inkt. Wrijf met een stempelkussen, een spons of een blending tool (een handvat met een rond schuimpje) over de rand van het papier en werk vanaf daar een klein stukje naar binnen. Begin buiten het papier en beweeg naar het midden, dan blijft de overgang zacht. Bruine tinten zoals walnoot of sepia zijn de klassiekers.

Distress ink is daar populair voor, omdat het op waterbasis is en makkelijk uitloopt in een zachte schaduw zonder harde lijnen. Krijtachtige inkt geeft een mattere, zachtere rand. Test altijd eerst op een restje wit papier en zet het kussentje ernaast: inkt ziet er op papier vaak anders uit dan in het doosje.

Kreuken voor textuur

Kreukels geven papier diepte. Een droog vel kun je gewoon tot een prop knijpen en weer openvouwen. Wrijf daarna met een inktkussen licht over het vel: de inkt pakt alleen op de opstaande vouwen, en zo krijg je een netwerk van donkere lijntjes.

Nat kreuken geeft een zachter, bijna stofachtig resultaat. Maak het vel vochtig met een plantenspuit, kreuk het, vouw het weer open en tik er wat inkt overheen. Laat het drogen in de kreukels. Is het daarna te bol voor je boek, leg het dan tussen twee theedoeken en strijk het op een lage stand vlak, of leg het een nacht onder een paar zware boeken.

Nog een paar trucs uit de keuken

Citroensap werkt ook. Kwast het langs de randen of spat het met een kwastje over het vel, en verwarm het daarna met een heat tool. Het sap kleurt bruin onder de warmte. Blijf de heat tool bewegen, anders krijg je één verbrande plek.

Papieren kantkleedjes (doilies) kun je een paar seconden tot een paar minuten in onverdunde koffie leggen. Ze komen er gerimpeld en antiek uit en zijn mooi als laag achter een foto. Bruine koffiefilters, gescheurd en overlappend geplakt en dan ingewreven met wat bruine schoensmeer, lijken verrassend veel op leer.

Sommige scrappers schroeien de randen heel licht met een vlammetje. Dat geeft een sterk effect, maar doe het alleen buiten of boven de gootsteen, met water binnen handbereik, en nooit met kinderen erbij.

Gaat geverfd papier sneller achteruit?

Mogelijk wel, al is moeilijk te zeggen hoe snel. Thee en koffie zijn licht zuur en bevatten looistoffen. Die blijven in het papier zitten en kunnen het op de lange termijn verder laten verkleuren en brosser maken. Oude boekbladzijden zijn bovendien vaak zelf al zuur. Citroensap is nog zuurder.

Voor een junk journal is dat meestal geen bezwaar. Het boek mag verouderen, dat hoort bij de stijl. Het wordt anders als er originele foto's of dierbare papieren in komen die je over vijftig jaar nog wilt hebben.

• Plak een originele foto niet direct op geverfd papier. Zet hem eerst op een stukje zuurvrij cardstock (stevig, effen karton), of gebruik een afdruk.
• Bewaar het originele kaartje of de brief los en gebruik in je boek een kopie.
• Gebruik nooit koffie met suiker of melk. Dat blijft plakken en trekt beestjes en schimmel aan.

Echte oude papieren vinden

Nagemaakt oud is leuk, maar echt oud papier heeft iets wat je niet kunt namaken. Vaak ligt het gewoon al in huis: oude schriften, kasboekjes, recepten in iemands handschrift, ansichtkaarten, bladmuziek of een kapot boek waar de rug van af is.

Rommelmarkten en kringloopwinkels zijn een goudmijn voor oude boeken met een beschadigde kaft, landkaarten, woordenboeken en losse prentjes. Een boek dat niet meer te lezen is, levert zo honderd bladzijden met mooi vergeeld papier. Kijk wel eerst of het boek geen waarde heeft als boek of als familiestuk. Het hoeft ook niet allemaal antiek te zijn: oude postzegels, een restje stof of een etiket van een jampot passen er net zo goed bij.

Twijfel je of iets te waardevol is om te knippen, scan het dan en druk een kopie af op gewoon papier. Die kopie kun je vervolgens weer met koffie verven.

Stickers en ephemera in vintage stijl

Ephemera zijn papiertjes die bedoeld waren voor kort gebruik: kaartjes, labels, bonnetjes, enveloppen, prijskaartjes. In een vintage boek werken ze als kleine accenten.

Moderne stickers vallen vaak uit de toon omdat ze glanzend en fel zijn. Je kunt ze wat ouder maken door de randen licht te inkten of te schuren. Nog mooier is zelf stickers maken: knip motieven uit je geverfde papier of uit een oud boek en plak ze met een lijmstift of dubbelzijdig plakband vast. Rond de randen even met een bruin inktkussen af en ze passen zo in het geheel.

Houd het kleurenpalet klein. Een paar tinten bruin, crème en één gedempte kleur geven een rustig, samenhangend boek. Begin gerust met één stapeltje koffiepapier en een paar gescheurde randen. Na één middag zie je vanzelf wat bij jouw boek past.