Scrapbooken zonder foto's: zo vertel je toch je verhaal

Een scrapbook zonder foto's klinkt misschien als een fotoalbum zonder foto's: leeg. Toch werkt het andersom. Wat een scrapbook onderscheidt van een gewoon album zijn juist de woorden, de kaartjes en de kleine dingen eromheen. Haal je de foto weg, dan blijft het verhaal over. En dat is wat je wilde bewaren.

Moet er altijd een foto in een scrapbook?

Nee. Scrapbooks bestonden al lang voordat iedereen een camera had. In de negentiende en vroege twintigste eeuw plakten mensen er vooral knipsels, prentjes, kaartjes en brieven in. De foto als middelpunt van de pagina is pas later de gewoonte geworden.

Een pagina zonder foto is dus geen noodoplossing. Het is een andere manier van vertellen. Soms zelfs een betere: een foto laat zien hoe iets eruitzag, maar niet hoe het voelde, wat er gezegd werd of waarom je het wilde onthouden.

Denk eerst na over wat je wilt vastleggen. Gaat het om een gebeurtenis, een periode, een persoon of iets wat je bezighoudt? Daaruit volgt vanzelf welke materialen de hoofdrol krijgen.

Laat de tekst de hoofdrol spelen

Op een gewone pagina staat de journaling (de geschreven tekst bij je pagina) vaak in een hoekje. Zonder foto mag hij het middelpunt zijn. Schrijf hem op een groot vlak cardstock, het stevige basispapier dat scrappers gebruiken, en behandel dat blok zoals je een foto zou behandelen: met een matje eronder, een randje washi tape erlangs en een paar embellishments (versieringen zoals stickers, knopen of uitgestanste vormen) ertegenaan.

Schrijf je tekst eerst uit voor je aan de layout begint. Vaak heb je meer te zeggen dan je dacht, en als je weet hoe lang het wordt, weet je ook hoeveel ruimte je nodig hebt. Wordt het te veel voor de pagina, verstop dan een deel in een envelopje of achter een flapje.

Een paar vormen die goed werken:

• Een brief aan jezelf, aan je kind of aan iemand die er niet meer is.
• Een gesprek dat je wilt onthouden, opgeschreven zoals het ging.
• Een korte beschrijving van een gewone dag, van opstaan tot slapen.
• Een uitspraak die in jullie huis een begrip is, groot als titel.

Je handschrift hoeft niet mooi te zijn. Juist je eigen hand maakt de pagina persoonlijk. Vind je dat lastig, dan kun je tekst ook uitprinten, stempelen of met letterstickers maken.

Lijstjes, kaartjes en tekeningen

Een lijstje is de snelste manier om een pagina te vullen zonder foto. Het leest makkelijk en het oogt rustig. Denk aan tien dingen die je deze zomer at, de boeken die je dit jaar las, de liedjes die nu steeds in de auto aanstaan of de woorden die je peuter verkeerd zegt.

Zet het lijstje op losse stroken papier, op een label of op een journalingkaartje. Wisselende stroken met kleine verschillen in kleur geven ritme zonder dat het druk wordt.

Tekeningen doen hetzelfde werk als een foto, maar dan op jouw manier. Een simpel lijntekeningetje van een kopje koffie, een plattegrond van je nieuwe straat of een schets van de tafel na een verjaardag is genoeg. Kun je niet tekenen, trek dan iets over, of laat een kind het doen. Een kindertekening op een pagina is vaak het mooiste wat er op staat.

Ephemera en voorwerpen als hoofdrol

Ephemera zijn de papiertjes die eigenlijk bedoeld zijn om weg te gooien: kaartjes, bonnetjes, plattegrondjes, etiketten, menukaarten, bijsluiters, briefjes. Op de meeste staat een datum, een plaats of een prijs, en daarmee vertellen ze precies waar je was.

Een paar ideeën:

• Een concertkaartje met de setlijst die je uit je hoofd opschrijft.
• Het menu van een restaurant met erbij wat jullie bestelden.
• Een treinkaartje met de reden van de reis.
• Het naambandje uit het ziekenhuis, een kaartje van de kraamvisite.
• Een papieren zakje van de bakker, plat gevouwen.

Plat materiaal kun je direct plakken. Bij dikkere voorwerpen, zoals een sleutelhanger, een stukje stof, een knoop of een schelp, kies je liever een doorzichtig zakje of een envelop, of je naait het vast. Zo houd je het boek dicht en de pagina's vlak.

Let wel op: bonnetjes van thermisch papier vervagen na een tijd, en krantenpapier en goedkoop karton kunnen verkleuren en de pagina ernaast aantasten. Wil je iets echt bewaren, scan of fotografeer het dan eerst en plak eventueel de kopie. Het origineel kan dan in een envelopje achter op de pagina. In een apart artikel lees je meer over het bewaren van kaartjes, bonnetjes en knipsels.

Pagina's over gevoelens, wensen en lievelingsdingen

Niet alles wat je wilt onthouden, is een gebeurtenis. Sommige van de mooiste pagina's gaan over wie je nu bent. Over tien jaar weet je niet meer wat je dagelijks at, wat je hoopte of waar je wakker van lag.

Voor zo'n pagina heb je geen foto nodig. Een paar onderwerpen om mee te beginnen:

• Mijn lievelingsdingen van dit moment: eten, geur, kleur, plek in huis.
• Wat ik hoop voor het komende jaar.
• Waar ik nu dankbaar voor ben.
• Wat ik moeilijk vind, en wat helpt.
• Mijn huis zoals het nu is: de plattegrond met wat er waar gebeurt.

Het papier en de embellishments mogen hier het gevoel dragen. Een rustige pagina in zachte kleuren voor iets wat je dierbaar is, een drukkere met veel lagen voor een vol en chaotisch jaar. Schrijf ook eerlijk over de minder mooie periodes. Juist die pagina's lees je later met de meeste herkenning terug.

Als er van een gebeurtenis geen foto is

Soms is er gewoon geen foto. De telefoon lag thuis, het moment was te kort of het ging om iets van lang geleden. Dan zijn er andere manieren om beeld te vinden.

Fotografeer achteraf wat er nog is: de plek, het gebouw, het bankje waar het gebeurde. Of fotografeer een voorwerp dat erbij hoort, zoals de jurk, de ring of het cadeautje. Ook een kaartje van de plaats of een plattegrond werkt goed als achtergrond.

Gaat het om iemand die er niet meer is, kies dan iets wat je met die persoon verbindt: een lievelingslied, een boek of een gerecht. Een afdruk van de bladmuziek of een gescande bladzijde uit het boek wordt een prachtige achtergrond. Een hoes of omslag print je klein, ongeveer op fotoformaat. Schrijf erbij waarom dit lied of boek zo bij die persoon hoort: zong hij het altijd mee, las zij het steeds opnieuw? Maak per pagina één onderwerp, dan wordt het niet te zwaar en groeit er vanzelf een verzameling.

Gebruik je afbeeldingen van internet, houd ze dan voor je eigen boek. Wil je de pagina later delen, check dan of dat mag.

Als je kinderen niet meer op de foto willen

Veel ouders merken het rond de puberteit: de camera gaat omhoog en het kind draait weg. Dwingen werkt niet en levert vooral chagrijnige foto's op. Gelukkig kun je een kind ook goed vastleggen zonder dat het in beeld staat.

• Hun spullen: de schoenen bij de deur, het bureau, de stapel boeken naast het bed, de hockeystick. Zo'n foto zegt veel over wie iemand op dat moment is.
• Hun eigen woorden: stel elk jaar dezelfde vragen. Wat is je lievelingseten, wie zijn je vrienden, wat wil je later worden? Laat ze het zelf opschrijven. Hun handschrift is na een paar jaar zelf een herinnering.
• Hun werk: een rapport, een diploma, een tekening, een kaartje van een uitvoering of wedstrijd.
• Wat jij ziet: schrijf op wat je van ze opvalt, wat ze grappig vinden, waar ze zich druk om maken.

Vraag ook gewoon of ze een foto van zichzelf willen kiezen. Een selfie die ze zelf goed vinden, mag ook. Dat ze meebeslissen wat er in het boek komt, maakt veel uit. Een kind dat niet op de foto wil, wil vaak wel gezien worden, maar op eigen voorwaarden.

Een paar dingen om op te letten

Een pagina zonder foto heeft nog steeds een focuspunt nodig. Kies één ding dat de aandacht trekt, zoals het grootste tekstblok, een opvallend kaartje of een titel, en bouw daaromheen. Laat de rest kleiner en rustiger.

Gebruik niet alles tegelijk. Drie of vier ephemera met een duidelijk tekstblok lezen beter dan tien losse papiertjes zonder verband. En vergeet de datum niet: zonder foto weet je later soms niet meer in welk jaar iets was.

Begin klein. Kies één lijstje, één kaartje of één brief, en maak daar vanavond een pagina van.