Een journal maken van gerecycled materiaal

Een journal van gerecycled materiaal begint niet in de winkel, maar bij de oudpapierbak. Een doos van de ontbijtgranen, de envelop van een brief, het zakje van je thee: het is allemaal papier dat al een verhaal heeft. Met een beetje voorbereiding wordt het een boek dat er nergens anders zo uitziet. Dit soort boek heet vaak een junk journal, letterlijk een journal van rommel, al ziet het er zelden zo uit.

Welk afval is bruikbaar

Kijk een week bewust naar wat je weggooit. Je zult zien hoeveel bruikbaar papier er langskomt. Een paar categorieën die scrappers graag bewaren:

• Enveloppen, vooral die van stevig of gekleurd papier, en de binnenkant van bankenveloppen met hun blauwe of grijze patroontjes. Een envelop is meteen een zakje voor losse kaartjes.
• Verpakkingen van karton: dozen van ontbijtgranen, crackers, thee en tandpasta. De grijze of bruine binnenkant is een rustige achtergrond.
• Gebruikte theezakjes van papier. Gedroogd en leeggemaakt krijgen ze vanzelf vlekken en tinten, alsof je ze met de hand gekleurd hebt.
• Oude boekbladzijden, bladmuziek, landkaarten en kalenderbladen.
• Pakpapier, inpakpapier en papieren tassen.
• Labels en lintjes van kleding, etiketten van flessen, de bandjes om boeken, folders en het informatiekaartje dat bij een bos bloemen zit.
• Kaartjes van dagjes uit, en bonnetjes die niet op thermisch papier staan.
• Restjes van eerdere projecten: stroken designpapier, uitgestanste vormen, de rest van een stickervel.

Je hoeft niet alles te bewaren. Kies wat je mooi vindt aan kleur, letter of structuur. Een doos vol twijfelgevallen werkt vooral verlammend.

Wat is veilig en wat juist niet

Niet al het afval hoort in een boek. Een paar dingen laat je beter liggen of behandel je anders:

• Vet en eten. Een pizzadoos, een vettig zakje of een bakje met saus trekt ongedierte en geeft vlekken die blijven doorschijnen. Alles wat nog naar eten ruikt, hoort er niet in.
• Vochtig of beschimmeld papier. Schimmel verspreidt zich naar de rest van je boek. Wat muf ruikt of zwarte puntjes heeft, gaat weg.
• Thermische bonnetjes, het gladde kassapapier dat zwart wordt als je eroverheen krast. Het vervaagt binnen een paar jaar en kan stoffen bevatten die je liever niet vaak aanraakt. Fotografeer of scan het bonnetje als je de inhoud wilt bewaren.
• Scherpe randen. Metalen nietjes van theezakjes, het snijrandje van een folieverpakking of plastic met een harde rand haal je eraf of schuur je glad.
• Glanzend gecoat karton en plastic folie. Niet gevaarlijk, maar lijm hecht er slecht op. Ruw het oppervlak op met schuurpapier of gebruik er een sterkere lijm voor.

Nog iets om te weten: oud papier, krantenpapier en gewoon karton zijn meestal niet zuurvrij. Ze vergelen en kunnen papier en foto's ernaast laten verkleuren. Voor een junk journal is dat vaak juist de charme, maar leg geen belangrijke originele foto direct tegen een oude krant aan.

Materiaal schoonmaken en voorbereiden

Voorbereiden kost even tijd, maar het scheelt veel gedoe als je eenmaal aan het plakken bent.

Theezakjes laat je eerst helemaal drogen, op een theedoek of een rooster. Knip dan voorzichtig het nietje en het touwtje eraf, maak het zakje aan één kant open en schud de thee eruit. Een zachte kwast helpt bij de laatste kruimels. Strijk ze daarna eventueel kort op een lage stand, dan zijn ze mooi plat. Dun theezakjespapier scheurt snel; plak het op een stukje dun karton als je het steviger wilt hebben.

Dozen en verpakkingen vouw je open langs de lijmnaden. Veeg ze af met een droge of licht vochtige doek, en laat ze goed drogen voor je ze opbergt. Lijmranden en plakband trek je los waar het kan.

Leg alles daarna een nacht onder een stapel boeken. Plat materiaal laat zich veel makkelijker verwerken en je boek gaat later beter dicht.

Bewaar je verzameling plat en droog in een map of doos, het liefst gesorteerd: karton bij karton, dun papier bij dun papier, kleine stukjes in een zakje.

Een omslag maken van karton

Een stevige doos is de basis voor een goede omslag. Voor een dik boek neem je stevig karton, zoals dun golfkarton of twee lagen op elkaar geplakt. Het dunnere karton van een doos ontbijtgranen is genoeg voor een klein of plat boek.

1. Bepaal de maat van je pagina's en tel er rondom een halve centimeter bij op. Zo steekt de omslag iets uit en zijn de randen van je papier beschermd.
2. Snijd twee kaften op die maat met een scherp mes en een liniaal op een snijmat.
3. Snijd een rug: een strook karton zo hoog als de kaften en zo breed als je stapel pagina's dik is.
4. Leg de drie delen naast elkaar met een paar millimeter ruimte tussen kaft en rug. Die ruimte is het scharnier, anders gaat je boek niet open.
5. Bekleed het geheel met één stuk stevig papier, zoals pakpapier, een oude landkaart of een stuk stof. Laat het rondom twee centimeter overlappen, knip de hoeken schuin af en vouw de randen naar binnen.
6. Plak aan de binnenkant een schutblad van papier over de omgeslagen randen. Dat maakt het netjes en versterkt het scharnier.

Laat de omslag een nacht drogen onder een gewicht. Bind je het boek met een paar katernen (stapeltjes gevouwen vellen), dan prik je de gaten in de rug en naai je ze vast. Wil je het eenvoudiger, maak dan gaten met een perforator en bind het met een ring of lint. Voor binden met draad komt er een eigen artikel.

Je kunt de buitenkant ook gewoon laten zoals hij is. Een omslag van een doos waar nog half een logo op staat, heeft ook wel iets.

Gerecycled en nieuw materiaal combineren

Een journal hoeft niet voor honderd procent uit afval te bestaan. Juist de mix maakt het bruikbaar.

Gebruik nieuw, zuurvrij papier of cardstock (stevig basispapier) op de plekken waar het ertoe doet: onder een foto, voor tekst die je echt wilt kunnen lezen en voor pagina's die je lang wilt bewaren. Het gerecyclede materiaal mag eromheen, als achtergrond, als zakje of als strook langs de rand.

Gaat het om een bijzondere foto, plak dan een afdruk en bewaar het origineel apart. Zo maakt het niet uit wat het oude papier op termijn doet.

Wissel ook in dikte. Een boek met alleen dun papier voelt slap, een boek met alleen karton gaat niet dicht. Een ritme van een stevige pagina, een paar dunne en dan een envelop werkt vaak goed.

Pas op met nat werk. Verf, veel lijm of thee laten papier golven. Gebruik een dunne laag lijm, laat alles goed drogen en leg het boek tijdens het drogen onder gewicht.

Restjes en stickers opmaken

Restjes zijn een vak apart. Wie ze in een grote doos gooit, gebruikt ze zelden nog. Twee gewoonten helpen:

• Snijd ze meteen op vaste maten. Kaartjes van 10 x 15 cm of 7,5 x 10 cm passen in pocketpagina's en zijn handig als journalingkaartje. Rond de hoeken af en je hebt een stapeltje dat klaar is voor gebruik.
• Maak er een eigen setje embellishments (versieringen) van. Stans of knip vormen uit de mooiste stukjes, zoals bloemetjes, labels en cirkels, en bewaar ze bij elkaar in een zakje.

Smalle stroken plak je naast elkaar langs de rand van een pagina, als een bonte rand. Kleine snippers worden een collage: plak ze kris kras op een vel en snijd daar later vierkantjes of labels uit.

Het laatste stukje van een stickervel, de losse letters die over zijn en de ene sticker die nergens bij past, verzamel je op een vel bakpapier of op de achterkant van een oud stickervel. In een junk journal vallen die losse stukjes juist goed op hun plek.

Waar te beginnen

Begin niet met het hele boek. Maak eerst een paar losse pagina's van wat je deze week verzamelde, en kijk wat je mooi vindt. Kies vier of vijf stukken, laat er één de hoofdrol spelen en plak de rest eromheen. Het boek groeit vanzelf, en het mag er een beetje rommelig uitzien. Dat is het hele idee.