Decoupage met servetten: zo plak je zonder rimpels

Een servet met een mooi motief kost bijna niets en kan een kaart, een journalomslag of een glazen pot helemaal veranderen. Het lastige is het plakken: servetpapier is zo dun dat het bij de eerste veeg met de kwast plooit of scheurt. Met de juiste volgorde en een beetje geduld lukt het wel, ook de eerste keer.

Wat is decoupage en wat heb je nodig

Decoupage komt van het Franse woord voor uitknippen. Je knipt of scheurt een afbeelding uit dun papier, plakt die op een ondergrond en werkt alles af met een laag lijm of vernis. Daardoor lijkt het motief erop geschilderd. De techniek is al eeuwen oud en werd vroeger vooral op meubels gebruikt, met tientallen lagen lak. Tegenwoordig is een papieren servet het populairste materiaal, juist omdat het zo dun is.

Je hebt nodig:

• Een servet met een motief dat je mooi vindt.
• Een ondergrond: stevig papier of karton, een kaart, een journalomslag, hout of glas.
• Decoupagelijm, ook wel servettenlijm genoemd, of een andere lijm op waterbasis.
• Een zachte, platte kwast of een sponsje.
• Een kleine schaar.
• Eventueel lichte acrylverf of gesso om de ondergrond voor te bereiden, en vernis om af te werken.

Een goede ondergrond

Servetpapier is doorschijnend. Alles wat eronder zit, schemert door. Op een donkere ondergrond verdwijnen lichte bloemetjes bijna helemaal. Kies daarom een witte of heel lichte ondergrond, of geef je voorwerp eerst een laag witte acrylverf of gesso.

De ondergrond moet ook schoon, droog en glad zijn. Op een ruw of oneffen oppervlak blijft het servet haken en zie je elke oneffenheid terug. Glas maak je vetvrij met wat alcohol, en een oud blik schuur je eerst op of verf je over, zodat de opdruk niet doorschemert.

Op papier werk je het fijnst met stevige, witte cardstock (stevig, effen karton). Dun papier gaat golven van de natte lijm.

Servetlagen scheiden

Een servet bestaat meestal uit twee of drie lagen. Alleen de bovenste laag is bedrukt, en alleen die plak je. De andere lagen zijn te dik: lijm trekt er slecht doorheen en het resultaat wordt dof en bobbelig.

Knip of scheur eerst het motief uit, terwijl alle lagen nog op elkaar zitten. Dat gaat makkelijker dan met één los laagje. Haal daarna pas de lagen uit elkaar.

• Begin bij een hoekje en schuif er voorzichtig met je nagel tussen.
• Lukt dat niet, plak dan een stukje plakband op de rand en trek daaraan.
• Een paar tellen warme lucht van een föhn maakt de lagen soms makkelijker los.

Bekijk ook de middelste laag. Bij sommige servetten is die licht bedrukt en bruikbaar voor een tweede, zachtere versie. De witte onderste laag kun je bewaren als vloeipapier voor andere projecten.

Scheuren in plaats van knippen geeft een zachte, rafelige rand die bijna onzichtbaar wegvalt op een lichte ondergrond. Knippen geeft een strak silhouet. Allebei kan, afhankelijk van het effect dat je wilt.

Plakken zonder rimpels of luchtbellen

Hier zit de kunst. Een paar regels maken het verschil.

1. Smeer de lijm op de ondergrond, niet op het servet. Een droog servetje laat zich nog verleggen; een nat servetje scheurt.
2. Gebruik een dunne laag lijm, op een stuk dat iets groter is dan je motief. Laat die eventueel even aantrekken.
3. Leg het servetje er los op. Begin aan één kant of in het midden en laat het rustig zakken.
4. Druk het aan van het midden naar buiten, met een droge vinger, een zacht sponsje of de vlakke kant van een droge kwast. Zo duw je lucht en plooien naar de rand.
5. Zet daarna een tweede dunne laag lijm over het motief, ook van binnen naar buiten. Kleine plooitjes en luchtbelletjes kun je nu nog voorzichtig wegstrijken.
6. Laat alles helemaal drogen voor je verder werkt of iets bijknipt.

Een paar extra trucs:

• Werk met kleine stukken. Grote motieven plooien veel sneller. Knip een groot motief in een paar delen, maak eerst een foto zodat je weet hoe het in elkaar past, en plak het als een puzzel weer aan elkaar.
• Op bolle voorwerpen werk je met kleine, gescheurde stukjes die elkaar een beetje overlappen.
• Sommige scrappers leggen het servetlaagje met de bedrukte kant naar beneden op een plastic hoesje, maken de achterkant met een kwast heel licht nat en draaien het geheel om op de gelijmde ondergrond. Daarna trekken ze het plastic voorzichtig weg.
• Accepteer een paar kleine plooitjes. Op papier vallen ze vaak nauwelijks op en geven ze juist een handgemaakt gevoel.

Welke lijm en welke vernis

Speciale decoupagelijm is fijn, omdat hij plakt én tegelijk een beschermende laag vormt. Hij droogt doorzichtig op en bestaat in mat, zijdeglans en glanzend. Strikt nodig is hij niet. Belangrijk is vooral dat de lijm op waterbasis is en past bij je ondergrond.

• Papier, karton en hout: decoupagelijm, of witte hobbylijm. Gebruik witte lijm onverdund; met veel water erbij wordt het servet te week en scheurt het.
• Glas, porselein en metaal: kies een lijm of medium voor gladde, niet-zuigende ondergronden. Die is vloeibaarder en geeft minder rimpels. Witte lijm kan ook, maar zet er dan een paar goede lagen vernis overheen, anders laat het later los.
• Kaarsen: daar bestaat een aparte lijm voor.

Vernis beschermt je werk tegen vocht, krassen en vuil. Op een kaart of in een journal is een laatste laag decoupagelijm vaak genoeg. Op voorwerpen die je vastpakt of afspoelt, zet je twee of drie lagen vernis, steeds na het drogen van de vorige. Let op de verpakking: sommige lakken zijn pas na een paar weken helemaal uitgehard, en lang niet alles mag in de vaatwasser.

Wil je één onderdeel extra laten opvallen, dan kun je er een dikke, glanzende 3D-lak op zetten. Laat die rustig drogen en gebruik er geen föhn bij, want dan ontstaan er belletjes en doffe plekken.

Decoupage op glas, hout of een omslag

Op een journalomslag of kaart werk je zoals hierboven, op een stevige, lichte ondergrond. Laat alles goed drogen en knip daarna overtollig servet langs de rand weg, met een schaar of een scherp mesje. Je kunt er later gewoon op stempelen of schrijven; gebruik dan wel watervaste inkt, want de lijmlaag is glad.

Hout geef je eerst een laag lichte, matte verf. Na het plakken en vernissen kun je de randen met een bijna droge kwast en wat grijze of beige verf licht bewerken voor een verweerd effect.

Op glas is het motief extra doorschijnend. Wil je het beter laten uitkomen, dan kun je het glas rond het motief na het drogen met een sponsje beschilderen: eerst een laag lichte acrylverf, daarna de kleur die je wilt. Werk af met een vernis die geschikt is voor glas.

Is servetpapier je te kwetsbaar, probeer dan eens rijstpapier voor decoupage. Dat is ook dun, maar steviger, laat zich iets oprekken over bolle vormen en scheurt minder snel.

Is het geschikt voor beginners

Ja. Decoupage is een van de vriendelijkste technieken om mee te beginnen. Het materiaal is goedkoop, je hebt geen speciale machines nodig en een mislukt servetje gooi je zonder spijt weg. Begin met iets kleins en vlaks, zoals een kaart of een tag, voordat je aan een pot of een doos begint.

Het grootste verschil tussen een eerste en een tiende poging zit in geduld: dunne lagen lijm, rustig van binnen naar buiten werken en alles laten drogen voor je verder gaat. Wie dat onder de knie heeft, plakt vanzelf vlakker en sneller.